| «СУВ ЁҚАЛАБ» |
[Nov. 17th, 2009|06:09 pm] |
Нега тўй оши биз пайшанба ва ёки якшанба куни уйда қиладиган паловдан тансиқроқ туюлади? Чунки уни Фалончи Ошпаз номи билан машҳур бир уста тайёрлайди. Қўйиб берсангиз, зирасидан тортиб ёғигача ўзи танлаб келади. Тайёрлаган таоми одамларнинг оғзида қолиб, тўй эгасининг ҳам обрўсини кўтаради. Чунки у ўз ишининг устаси, профессионал.
Жаҳонгир Қосимов — профессионал режиссёр, Нажмиддин Ғуломов — профессионал оператор, Алишер Умрзоқов — профессионал рассом, Евгений Ким — профессионал бастакор ва албатта, Эркин Комилов — профессионал актёр. Адиб Эркин Аъзамнинг худди шу номли киноқиссаси асосида суратга олинган «Сув ёқалаб» фильмида фақат Эркин Комиловдек профессионал актёрлар роль ўйнаган. Уларнинг тажрибаси Эркин Комиловникидек бўлмаслиги мумкин, аммо улар орасида Шаҳриёр ёки Райҳонга ўхшаб «бўш вақтида» қўшиқчилик қиладиганлари ҳам йўқ. Фильмнинг биринчи муваффақияти худди шу.
Инсон ҳаётининг қайсидир бир қисмида нимага асосланиб қарор қабул қилишни билмай иккиланади. Кўнгилга қулоқ солиш керакми ё ақлга бўйсуниш? Қай бирига эргашса, тўғри бўлади? «Неча йил довруқ солиб даврон сурган», «лекин ҳали ҳам бақува-ат», раисликдан тушганига анча бўлса-да, ўтган-кетган ёшу-қари «Ассаламу алайкум, раис дода», деб ўтадиган, ҳозир қулоқбошида сув эгасига айланган ва бир замонлар пойтахтда паханлик ҳам қилган Ўрин Жагалар сув нима, керак бўлса жонини ҳам бериб юборишга тайёр бўлган Болта Мардон (Эркин Комилов) икки фарзанди Қодир (Тоҳир Саидов) ва Ботир (Жавоҳир Қосимов) билан сувсираб қолган боғи учун сув ёқалаб келаркан, ўтган умри ҳақида ўйлайди. Бир умр ўзини қийнаган саволга, жуда кеч бўлса-да, жавоб топгандек бўлади...
Фильмда ота ва қиз фарзанд ўртасидаги меҳр-муҳаббат чиройли, кўнгилли тарзда кўрсатиб берилган. Ўғилларига нисбатан жуда жиддий Болта Мардон эри қамалган яккаю-ягона қизини «Ха маладес, полвон қиз!», деб меҳр билан эркалаб қўяди. Фильм давомида бошқа ҳеч ерда отанинг бу қадар самимийлашгани, очилганини кўрмайсиз… Қизининг қамалгани эри... Болта Мардоннинг: «Ҳаммасига мен айбдорман, қизим», деган гапи халқни ақл билан бошқариб, ўз оиласида кўнгилга қулоқ солмай хато қилганининг тан олишими?
Бундан аввалроқ, пойтахтда аспирантурада таҳсил оладиган кичик ўғли билан ёлғиз кетаркан, Болта Мардон уни нега шаҳардан шошилинч чақириб олгани, Ботирнинг амакиваччаси кўз ўнгида катта бўлгани, яхши, одобли, эсли-ҳушли қиз эканлигини айтиб, отасининг айтганини қилса ўғил кам бўлмаслигини ҳам қўшиб кетади. Йўлда отаси тўхтаб намоз ўқиётганида «Мен барибир сизни яхши кўраман», деб қоғозга бир нималар ёзиб ўтирадиган, имкон топди дегунча қўлидаги телефони билан пойтахтга қўнғироқ қилиб: «Нигор! Айтинг-чи, бир кун келиб жонингизга тегиб қолмайманми?», деб сўрайдиган йигит отасининг гапига жавоб бермайди. Индамайди. Бирон нима дейишнинг ўрни ҳам эмас.
Болта Мардон ҳам одам ва у ҳам қачонлардир кимгадир кўнгил қўйган. Ариқдан оқаётган сувни Ботир билан ёқалаб келаркан, бир ҳовлига келганда: «Шу ҳовлига озроқ сув оч, ўғлим», деб буйруқ беради. Ўғлига: «Сен пастлаб боравер», деб, ўзи отдан тушиб ҳовлига киради. Ҳовлида эрининг вафотига кузакда беш йил тўладиган, тирноққа зор ўтган аёл — Шарофат. Салом-аликдан кейин Болта Мардон уй тарафга қараб «Ё тавба-а!!», деб юборади. Саҳарда тушида кўрган ўша тут, ўша супа... Тушида отаси: «Тутнинг нимага кесдинг, бесўроқ? Сену мени тўйдириб, кийдириб турган дарахт шу эди-ку! Болалигингда ўзинг шохма-шох тирмашиб тут териб юрардинг... Ҳе, ноинсоф!», деган эди. Болаликда одамда ақлдан аввал кўнгил, қалб, ҳиссиёт кўпроқ ишлайдими?
Ҳовлидан чиққандан сўнг, Болта Мардон яна ўғли Ботир билан ёлғиз кетади. «Ботир, гап бундай: шу аммангнинг қизига кўнглинг бўлмаса очиқ айтавер, тўй қолади! Бирон карми, кўрми топилиб қолар унгаям. Кўнглингга қара, болам! Лекин уйлансанг, шундай бировини топиб хотин қилгинки, сира-сира жонингга тегмасин! Неча йил ўтса ҳам! Буниси энди ҳар кимгаям насиб этавермайди. Бўлмаса, бу савдо — бир умрлик азоб. Шу гапим эсингдан чиқмасин, болам!». Ботир яна боягидай индамай кетади, ота сўзида давом этади: «Тағин бир гап, ўғлим. Эртага бир кун орқамда қолмасин-да. Сен энди ёш бола эмассан, билиб қўйганинг маъқул. Нолиган — ношукр дейдилар. Энангни айтаман-да, яхши хотин. Ювош. Мана, сенларни туғиб берди, катта қилди. Ўзим ҳам ундан бирор ёмонлик кўрмадим. Лекин кўнгил қурғур ҳе-еч... Билмадим — нимага...».
Фильмда операторлик иши маҳорат билан амалга оширилган. Ижодкорлар қандайдир янгилик олиб киришмаган, шунчаки, янгиликлар орасида йўқолиб кетган ва лекин кўнгилга яқин, кинони бемалол, фикрлаб кўриш учун керак бўлган кадрларни кўрсатишган. Унда махсус эффектлар йўқ, бўлганда ҳам фақат зарар келтирган бўларди. Фильм учун Севара Назархон томонидан куйланган «Ота» номли саундтрек картина давомида янграмайди, аммо Евгений Ким басталаган мусиқалар томошабинни фильмдан чиқиб кетмаслигини, аксинча, уни янада ичкарироққа олиб киришга муваффақ бўлади.
Уйга келиб қолишганида қулоқбошидан хабар олиш кетган Қодир ҳам етиб келади. Ботир боққа кириб кетган, Қодир эса бояги иш, эри Россияга ишлагани кетган синфдошининг боғидаги иш учун отасидан узр сўрайди. «Дада, кечиринг... Мактабда шу қизга кўнглим бор эди...». Болта Мардон: «Кўнгил берган одам шундай сўппайиб қоладими?!». Қодир: «Ўзингиз...». Болта Мардон: «Нима ўзим?.. Ота деганинг пайғамбар бўптими!..». Бўлди. Ортиқча гапнинг ўзи ортиқча.
«Сув ёқалаб» — москвалик киношунос Александр Геллернинг таърифи билан айтганда, томошабин бодроқ еб кўрадиган кино эмас. Машҳур Фалончи Ошпаз тайёрлаган тўй ошини фақат ейиш керак бўлганидек, Жаҳонгир Қосимовнинг «Сув ёқалаб»ини ҳам фақат кўриш керак, кўриб фикрлаш керак. Кўрган одамда бошқа чора ҳам қолмайди — у фикрлайди!
Гуруч ва гўшт одамнинг қорнини тўйғазса, фикр — инсон онгини тўлдиради. |
|
|
![[info]](http://l-stat.livejournal.com/img/userinfo.gif){kind=small}
muxrim's journal
